Friday, May 23, 2014

Injustice for the sake of the Law

 
ciontach1, m. (gs. & npl. -aigh, gpl. ~). Offender, transgressor; guilty person. Cion an chiontaigh ar an neamhchiontach, the innocent suffers for the crimes of the wicked. Ó Dónaill, 1977


In a leabhar On Reason: Rationality in a World of Cultural Conflict and Racism luann Emmanuel Chukwudi Eze coincheap an mhaithiúnais ar son an daonlathais, go háirithe i réiteach coinbhleachta ón dara cogadh domhanda i leith, éagóir ar son an dlí. Tugann sé samplaí ó chogaidh difriúla agus na réitigh a baineadh leo le babhta idirbheartaíochta. Fadhbanna crua le réiteach i ngach cás acu, cuid acu fiú dodhéanta a réiteach. Pléann sé an córas cine dheilte san Afraic Theas mar shampla, agus coipigh cogaí ón Ghearmáin tar éis an chogaidh. Osclaíonn sé an sean cheist, an bhfuil maithiúnas ná pardún ar son caidreamh idirnáisiúnta ceart nó coir? agus cad é tionchar chóras mhaithiúnais ar an té a bhí faoi mhursantacht duine, dream nó réim?

Bhí scéal Jean McConville, a dúnmharaíodh i 1972, ar leathanach tosaigh an New York Times inné. Where‘Say Nothing’ Is Gospel, I.R.A. Victim’s Daughter Is Talkin. Fágadh a dúnmharú deichniúr idir 6 agus 16 ina ndílleachtaí agus ina mbalbháin de dheasca faitíos agus bitheagla. Deir iníon an íobartaigh, Helen, 56 anois, gur lean an polasaí maidir le bulaíocht agus ciapadh ar aghaidh orthu sa bhaile i mBéal Feirste, fad is a bhí a fhios ag cách sa cheantar beag inar mhaireadar cérbh iad na dúnmharfóirí. Anois daichead bliain dár gcionn tá sí bréan de, agus ní féidir léi a bheith  ciúin níos mó. An labhraíonn sí ar son daoine fuadaithe timpeall an domhain? 

Cén cineál duine a mharaigh an bhean seo agus cé hiad a bhí leis nó léi? Cé mhéad atá ciontach? Cúigear? Deichniúr? Níos mó? An dtuigeann siad nach rabhadar ach mar Dhúchrónaigh an droch lá sin daichead bliain ó shin? An bhfuil sé ceart nó coir go bhfuil polasaí i réim ó shin atá caoch ar an dúnmharú seo óir go mbeadh sé ródheacair, nó róchasta b’fhéidir, daoine a fháil ciontach – agus go mbeadh ciúnas ní ba fhusa go dtí go mbeadh an clár dúnta ar an té a scaoil léi?

Wednesday, April 30, 2014

Peann lándúch agam ach gob!


Is balbhán mé le déanaí!
Bhuel, ní féidir a rá go bhfuilim im fhíor-bhalbhán ach níor scríobh mé anseo le tamall anuas.
D'imigh an t-am isteach níos tapúla le déanaí ba chúis leis! - Amaideach, tá a fhios againn nach imíonn an t-am isteach níos tapúla!
Ní hé nach rabhas ag smaoineamh! Bíonn an iomarca smaointe ag rith tríom ó lá go lá ach cad é an bac seo a bhíonn sa dtreo?
Colaistéaról an scríbhneora - Conas é a ghlanadh amach as na féitheacha?
- Cosc ar an snámh an bhrachta. - Díomá, brón nó áthas, aoibhneas, gliondar, lúcháir nó, faraor níos measa, gnóthaí an tsaoil, agus.....leisce.
Ach saol iontach suimiúil gnóthach ríméadach!
Peann lándúch agam ach gob!

Wednesday, January 15, 2014

Cuaifeach Fuatha ag Éirí



Blianta ó shin bhíodh an nós agam cúpla focal a scríobh faoi na leabhair a bhíos ag léamh, ansin d'éirigh mé as an nós, ní fheadar cén fáth, anois seo liom thar n-ais ag roinnt mo thuairim faoi leabhar.  Mhol cara liom an ceann seo díreach roimh na Nollag agus tá áthas orm gur léigh mé é.

Chríochnaigh mé The Invisible Bridge (Vintage Contemporaries)  le Julie Orringer an tseachtain seo caite, leabhar a bhí i gcomhluadar liom ar feadh coicíse. Osclaíonn imeachtaí an scéil seo i Budapest i 1939, áit a bhfuil an príomh charachtar, Andras ina chónaí. Is Giúdach óg é Andras, 22 bliana d'aois ag tús an scéil, agus é ar tí an chéad chéim a ghlacadh mar fhear fásta. Ba mhaith leis a bheith ina ailtire, ach tá air bogadh go coláiste i bPáras de dheasca fríth Ghiúdachas ina thír féin. Cuireadh tús le cosc ar oideachas ar an tríú leibhéal do na Giúdaigh timpeall an ama seo, agus fad is a bhíonn Andras ag iarraidh a shaol a eagrú i bPáras feictear saolta a threibh trasna na hEorpa ag titim ina phraiseach agus cearta sibhialta bainte uatha i ngach gné dá saolta de réir a cheile. Cailleann Andras, a chlann agus a chairde smacht ar gach a bhfuil acu, go dtí go bhfuil an rud deireanach, a ndóchas féin, bainte uathu. Cheapas go raibh scil nach beag ag an údar seo carachtair réalaíocha a chruthú, bhíodar dóchasach agus iad óg, ag baint súp as an saol, ag titim i ngrá agus cinnte go mbeadh gach rud níos fearr sa todhchaí. Bhí an t-ádh dearg air cuid acu agus mí-ádh air cuid eile. Ach rud amháin a bhí acu go léir ná nár thuigeadar an fuath agus an ghráin a bhí dírithe orthu.

(Ní nach ionadh.
Sin rud nach dtuigim féin.
An tUileloscadh?)

Is é seo an chéad úrscéal foilsithe ag Julie Orringer agus anois is arís, go mór mhór sa tarna leath, cheapfá gur sobal-dhráma a bhí ann leis an méad comhtharlaithe agus an nós teacht ar tarrthálaithe ar an nóiméad práinneach, ach chomh luath agus a bheadh smaoineamh mar sin agam d'éirigh mé as de bharr imeacht éigin stairiúil fite go dlúth sa scéal. Is leabhar fada go leor é, ní fheadar cé mhéad leathanach atá ann mar léigh mé ar mo Kindle é, ach bíonn an t-am ag an léitheoir aithne mhaith a chur ar na carachtair go léir, agus as sin a gcinntí a thuiscint san atmaisféar tragóideach ina rabhadar.
Braithimid an cuaifeach fuatha ag éirí níos láidre agus sinn agus iad éagumasach roimhe. Cé go bhfuil leabhair go leor leite agam faoin dara cogadh domhanda ní cuimhin liom ceann lonnaithe san Ungáir, agus go dtí seo caithfidh mé a admháil nach raibh mórán eolais agam faoi cúrsaí pholaitíochta sa tír sin thar na blianta dorcha san 1939 - 1945 ach an oiread. Is leabhar ficsean é The Invisible Bridge ach tá sé bunaithe ar scéalta shean tuismitheoirí an údair, agus is léir gur dhein sí taighde domhain ar an ábhar mar cíorann sí gach gné den scéal san Ungáir agus sa bhFrainc ó thaobh staire agus suíomh de.
Tá scéalta brónacha bunaithe na cogaidh dhomhanda mar seo againn cheana féin ar ndóigh, ach fós féin is fiú cuairt a thabhairt ar an ábhar arís is arís eile, dar liom, ní bheadh sé rómhaith dearúd a dhéanamh ar an tréimhse sin riamh. 

Tuesday, December 31, 2013

Tús Nua Gach Deireadh


Bliain eile ag imeacht, seans ag gach éinne machnamh a dhéanamh ar gach ar baineadh (nó gach nár baineadh) amach le dhá mhí dhéag anuas - Cad faoi rúin na bliana seo caite? An gcuimhníonn duine ar bith fúthu nó an mbíonn siad imithe leis an ngaoth roimh deireadh mí Feabhra!!  Nósanna an gheimhridh atá iontu siúd, cuireann siad le dóchas na hathbhliana go dtí go dtagann teas na gréine thar n-ais. Bíonn rún nó dhó agamsa gach bliain - agus uaireanta ag tús gach mí  - agus beagnach gach maidin Dé Luan! (Ní rómhinic nach mbíonn liosta an lae agam chomh maith! )
An éirim gach rud a dhéanamh? Braitheann sé uaireanta ar an tábhacht choibhneasta idir eadraibh, agus má theipim - nach mbíonn lá eile ag an bPaorach i gcónaí? Fiú mar Lá an Luain a bhíonn i gceist.

Áthbhliain faoi shéan is faoi mhaise daoibh.

Monday, October 14, 2013

Ag Toraíocht



Údar

Is é a dúirt an t-údar seo
Ná scríobhfadh focal go
mBeadh Gaeilge ar a thoil aige.

Do chaith sé a óige mhoch,
Is meán a aoise mach,
Is deireadh a laethanta,
Ag tóraíocht Gaolainne.

Ansan fuair bás de gheit,
Díreach is í aige.



Séan Ó Ríordáin
Tar Éis mo Bháis (1978)

agus a shaothar go léir, Eireaball Spideoige (1952) Brosna (1964) agus Tar éis mo Bháis (1978) le chéile i mbailiúchán le réamhrá iontach ó Shéan Ó Coileáin.  Na Dánta (2011)  (Kindle ar Amazon)

Foilsithe ag Cló Iar Chonnacht, Indreabhán, Co na Gaillimhe. Éire. www.cic.ie




Wednesday, September 11, 2013

Na Rúisigh mar Shlánaitheoirí ?

Cinnte tá an t-uachtarán idir dhá thine Bhealtaine - is trua a rá, ach is cosúil go bhfuil an locht go hiomlán ar féin agus ar a chomhairleoirí. Tá cuma ar an scéal anois go bhfuil fórsaí ag súgradh leis agus ag baint úsáid as saolta ghnáthphobail Siria mar chipíní phócair sa chluiche tragóideach seo.

Fuair sé an Nobel Peace Prize agus seo anois é ar tí tús a chur le cogadh úr? Tá a Approval Rating  tar éis titim ó 49% go 33% de dheasca cúrsaí iasachta (seo le feiscint ar suíomh Pew Research) Ceapann 70% sa tír seo nach bhfuil cinneadh maith le déanamh os rud é go bhfuil cúrsaí pholaitíochta chomh casta sa Mheán Oirthear agus, in ainneoin aon cuspóir uasal a bheadh aige gur minic a dhéanann cinntí Mheiriceá (i dtíortha iasachta, go háirithe sa Mheán Oirthear) níos mó damáiste ná maitheas sa deireadh thiar thall.

Má théann sé ar aghaidh le plean na seachtaine seo chaite íocfaidh sé go mór as anseo sa SAM, muna dtéann sé ar aghaidh íocfaidh sé go mór as sa Mheán Oirthear, go háirithe san Iosrael (agus cad faoi na comhlachtaí uile sa tír seo a dhéanann gléasanna troda! ag iarraidh teacht ar margadh nua?)
Cé leis na lámha atá ag tarraingt na sreangán faoi láthair? Nach trua an scéal dó? An iad na Rúisigh a bheidh ina shlánaitheoir sa deireadh agus an fócas a bhaint de?

Níl ann ach dhá thuairim, taobh thiar nó in aghaidh beart a dhéanamh sa Mheán Oirthear. Tá sé soiléir go bhfuil lucht Mheiriceá i gcoinne tús a chur le cogadh eile ansin nó in áit ar bith eile. Tá an Mheán Oirthear ródheacair a thuiscint, bíonn trioblóidí ar siúl ansin i gcónaí, cén maitheas do Mheiriceá dul isteach ann chun iarracht a bhaint as trioblóidí dothuigthe a réiteach?

Is deacair é an ábhar seo a sheachaint i gnáthchaint faoi láthair, níl aithne agamsa ar duine ar bith atá thaobh thiar air strikes a chur chuig Siria, ní hé sin le rá go bhfuil gach éinne in aghaidh rud éigin a dhéanamh chun stop a chur ar rialtas Bashar al-Assad agus an drochchóras ata ar siúl aige. Ach cad in Éireann gur féidir le Meiriceá a dhéanamh gan níos mó trioblóid a thosnú?  Tá an United Nations ann (agus nach bhfuil Cúirt an Hague ann) an féidir leo a ladhracha agus a lámha a chur isteach? An bhfuil siad rómhall?  An féidir cabhair a thabhairt do na dídeanaithe?
Fadhb eile ná níl an tuairim amuigh go bhfuil na reibiliúnaigh féin rómhaith, ní lucht aontaithe iadsan agus bíonn daoine amhrasach fúthu chomh maith.

Ní leor sin,  tá lucht Mheiriceá bréan ó féachaint ar saighdeoirí óga ag imeacht chuig tíortha iasachta agus ansin ag teacht abhaile gortaithe go dona, nó níos measa - i leapacha caola a mbásanna.  (gan tracht ar costas mhíleata i gcónaí ag fás, fad is abhíonn daoine bochta i ngach cúinne den tír seo ag iarraidh maireachtáil ar pinginí agus cabhair ón stát.)

Tháinig figiúirí amach thar an deireadh seachtaine seo chaite,  (Pew Research) agus deirtear ansin go bhfuil 63% in aghaidh air strikes. (seachtain ó shin do bhí 48% ina aghaidh) Ceapann 75% anois go mbeidh cúrsaí níos measa má théann rialtas Mheiriceá ar aghaidh le gníomh mar seo.

Cinnte is droch rud é ionsaí ceimic ach nach droch rud é aon uirlisí ionsaithe? Tá sé dochreidte amach is amach a rá go bhfuil traditional weapons ceart go leor ach nach bhfuil cothrom na féinne in ionsaí cheimic? Ní thuigim raiméis mar seo --- Má úsáideann Bashar al- Assad aon gléas troda chun lucht a tíre féinig a mharú nach drochghníom é sin??  ní fheadar cén fáth go bhfuil an bhéim ar ionsaithe ceimiceacha amháin nuair a bhíonn sé ag cur brú ar gnáth daoine a tíre i slite difriúla ó tús na bliana dhá mhíle anuas agus tá sé ráite chomh maith go bhfuil breis agus céad míle míle curtha chun bháis aige i slite difriúla - is gealt nimhe é gan dabht.

Smaoineamh eile ná nach gcreideann an chuid is mó anseo go bhfuil Meiriceá féin i mbaol ón ngealt seo, ní bhíonn sé ag bagairt go díreach ar an tír seo, mar sin tuige go mbeadh ar Mheiriceá an trioblóid seo a réiteach. Níl cuspóir an gnímh seo le feiscint, má tá cad é? Deireadh le rialtas Al Assad b'fhéidir? Agus cad ansin? An mbeidh na reibiliúnaigh ag teacht i réim ina dhiaidh? An féidir a bheith muiníneach astú?  An mbeidh siadsan trioblóideach amach anseo?  An bhfuil cuid acu siúd fríth Mheiriceá?  An mbeidh ar Mheiriceá fanacht sa tír sin agus tús a chur le rialtas eile? Agus mar tharlaíonn é sin cén Exit Strategy a bheith ag Meiriceá ann?
Osclaíonn é seo bosca Pandora eile sa Mheán Oirthear. 



Thursday, April 18, 2013

An Teanga Lasmuigh (den seomra ranga)



Bhí an Dr. Conchúr Ó Giollagáin anseo i NYC le déanaí agus thug sé léacht i nGaeilge oíche amháin buí le Institiúid an Léinn Ghael-Mheiriceánaigh i CUNY, le tacaíocht ón Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltacht, ón gCrannchur Náisiúnta agus ón gCoimisiún Fulbright. Ba é teideal a léachta ná "An Dóchas agus an Dúshlán i bhféiniúlacht teanga na hÉireann: Claochluithe cultúrtha sa ré iarchoilíneach?" Teideal fada go leor agus ábhar casta leis, a cheapas nuair a léigh mé é. Is é an cuspóir atá aige ina chuid taighde le fada anuas ná féachaint ar na hathruithe a tháinig ar aidhmeanna na hathbheochana ó thús athnuachan na Gaeilge. An oíche seo bhí sé ag iarraidh na hathruithe sin a mhíniú dúinn le cabhair ó fhíricí a bhí bailithe aige go háirithe sna Gaeltachtaí mar aon leis a thuairimí féin maidir le cinniúint na nGael. Tagann ceisteanna aníos dar leis, an ceann is mó is dócha ná an mbaineann réalaíoch le dearcaí oifigiúla sa stát ar ard aidhmeanna teangan? (Ar bhain riamh?) agus cad iad na hathruithe atá le feiscint sa mheon oifigiúla ar an teanga.  Cad é ról na nGaeltachtaí mar fhoinsí an teanga fad is atá daonra na tíre ag bogadh gan stad chuig na cathracha móra agus thar lear?

Athraíonn gach uile rud le himeacht ama, teangacha san áireamh.  Ba i gcroí gluaiseacht an neamhspleáchais a bhí an teanga Gaeilge i ré mhór idéalaíoch ag deireadh an naoú haois déag. Bhí sí fite fuaite san idé-eolaíocht agus fealsúnacht na gluaiseachta. Ach in ainneoin súilíocht agus dóchas in aon ábhar ar domhan tagann réalaíoch san áireamh i gcónaí - de ghnáth i bhfoirm cúrsaí eacnamaíochta - agus fágtar an cheist arís i lámha na ndíograiseoirí fad is atá an domhan mór ag plé le cúrsaí maireachtála. An cuma teanga mura bhfuil bia ar an mbord os chomhair pháistí na tíre? Dá mbeifeá in ann teacht ar slite maireachtála agus an Ghaeilge an príomh teanga in úsáid iontu bheadh fíor athbheochan ar siúl, go dtí sin beidh an teanga mar chaitheamh aimsire ag an gcuid is mó dá cainteoirí, agus is dócha í ag éirí níos laige ó ghlúin go glúin. In ainneoin gach a bhfuil déanta ar son na cúise bíonn an cuid is mó poist fós le fáil ag teagasc sna scoileanna éagsúla, bíonn an chuid is mó foilsitheoireachta bunaithe ar éileamh leabhar scoile.
Cinnte bíonn poist sna meán cumarsáide ach ní leor sin ar chor ar bith - ar ndóigh bíonn poist sa státseirbhís mar is eol dúinn, ach cá bhfuil na poist don dream óg atá ag baint a gcéimeanna amach sa Ghaeilge le deich mbliana anuas? Téann cuid acu ar scoláireachtaí Fulbright ar feadh bliana má éiríonn leo ceann a fháil, faigheann cuid acu poist mar aistritheoirí agus is dócha go dtéann an chuid atá fágtha le teagasc más féidir leo. Sin mar a bhí, sin mar atá, agus amach anseo? Cá bhfios.

Rud amháin atá fíor, níl mórán poist do dhaoine óga in Éirinn faoi láthair seachas in innealtóireacht, tá easpa innealtóirí ann  - ní dóigh liom go bhfuil aon chosc ar innealtóirí an Ghaeilge a labhairt más maith leo.

Friday, February 22, 2013

Lean an t-Airgead


Cuireann an scannal bia is déanaí déistin orm, ach bíonn sé greannmhar chomh maith ar slite, féachaint ar na fógraí grinn ar Facebook agus Twitter srl ach i ndáiríre níl i gceist anseo ach sampla eile don saint a dtagann aníos arís is arís eile sa saol atá inniu ann - b'fhéidir go bhfuil samplaí le feiscint i gcúrsaí an tsaoil ón tús báire! 
Ní fheadar.

Má bhíonn seans teacht ar saibhreas in aon slí agus brabús breise a bhailiú, isteach sa seans le gach éinne de réir dealramh. Is cosúil go bhfuil saint chun airgid nádúrtha anois gan fiú catsúil a thabhairt ar thorthaí na sainte céanna. Lean an t-airgead agus gheofar an fhírinne. 
Is cuimhin liom laethanta "The Beef Tribunal"

Wednesday, January 02, 2013

Ar Aghaidh Linn



Is iontach an áit í cathair Nua Eabhrac roimh na Nollaig, tosaíonn an t-am ag rith! Bíonn aoibh mhaith ar gach aoinne agus fuadar fúthu, ag siopadóireacht nó ag spaisteoireacht timpill, ag iarraidh gach rud a bheith in ord agus in eagar roimh an lá mór agus is minic faraor nach mbíonn (mar is eol do chách,) agus is cuma. Ach an rud is ansa domsa aimsir na Nollag anois is arís ná éalú agus tréimhse bhreá a chaitheamh i dtuaisceart an stat i gceantar darb ainm The Adirondack Mountains. Samhlaigh ar áit iargúlta seo sa bhforaois, sléibhte arda maorga le feiscint i ngach treo, brait bhoga sneachta ar gach uile rud. Aibhneacha agus locha reoite! Laethanta geala grianmhar, spéartha glana gorma, cótaí, hataí, lámhainní, siúlóidí, sciáil, scátáil, sróna dearga, seacláid te, uisce beatha te, fir sneachta ag damhsa fiú! Ciúnas.
Bíonn Lá Nollag féin ciúin de ghnáth don chuid is mó againn (agus in Éirinn bíonn Lá le Stiofán beagnach mar a chéanna) agus ansin tosaíonn an fuinneamh ag méadú arís agus sinn ag bogadh ar aghaidh chuig Oíche Chinn Bliana agus Lá Coille agus ar ndóigh dea rúin úra. Bhí an ráithe dheireanach i 2012 crua anseo sa cheantar Tri-State agus ní mór dúinn a bheith dearfach agus sinn ag féachaint as seo amach.  Cad ba cheart a dhéanamh? Cad ba cheart a athrú? Cad ba cheart a sheachaint? An féidir saol níos simplí a chothú? An féidir an bhéim a chur ar na codanna is tábhachtaí inár saolta nó am a chaitheamh teacht orthu? Nó an ndéantar rúin níos mó? An nós seanfhaiseanta é sin?

Ba mhinic a ghlantaí amach cófraí ag an am seo chomh maith, bíonn an iomarca de rud iontu nach bhfuil uainn ar chor ar bith agus sinn ag bailiú tríd an bhliain, amach leis an seanstuif sin fiú mura bhfuil sé róshean, seans go mbeadh sé úsáideach go dhuine eile nach bhfuil mórán acu agus bíonn spás níos foilmhe níos fearr. Is maith an smaoineamh an intinn a ghlanadh amach chomh maith agus an ruaigh a chur ar smaointe a dhónn na gearba. Tá sé ráite gur ghlanadh na Gael a ngearáin agus a n-argóintí amach, (nó ar a laghad nár chuireadar cúiseanna gearán in iúl,) fad is a bhíodh aonach ar siúl fadó fadó, fágadh sé spás dóibh teacht ar réiteach b'fhéidir? Fágann spásanna glanta saghas fuinnimh chiúin i dteach, seans go cothaíonn intinn dearfach an saghas fuinnimh chiúin atá uainn agus sinn ag bogadh ar aghaidh chuig 2013.
Athbhliain faoi shéan is faoi mhaise duit.

Sunday, December 16, 2012

Slad na Soininne


Brionglóid.
Feicim iad, ag dreapadóireacht anuas na céimeanna arda óna mbus mór buí ar chosa beaga tanaí, málaí ollmhóra ildathach ar a ndromanna caola acu - Bándearg cuid acu, dearg agus dúghorm cuid eile, maisithe le capaillíní agus laochra an lae - gan mórán iontu ach cóip leabhar, leabhairín léitheoireachta, bosca lóin agus mála na bpeann ildathach.
Ansin iad ag rith isteach, nuair nach gceadaítear rith, gáirí agus cabaireacht le cloisteáil, Aghaidheanna beaga nite, fiacla diúil - duine no dhó mantach.
Gealfhiachlach, gealgháireach.
Réidh le Síog na Fiacaile.
Réidh le Daidí na Nollag.
Réidh le gnáth lá eile.

Friday, December 07, 2012

Tar Amach as an gCófra! Bíonn an Ghrian ag Taitneamh Lasmuigh!

-->
Tagann díograiseoirí idir mhúinteoirí agus fhoghlaimeoirí (agus gach aon chineál duine eile le suim sa Ghaeilge i Nua Eabhrac) le chéile i slite difriúla le linn na bliana. Bíonn sé i gcónaí iontach an teanga a chloisteáil go nádúrtha anseo mar theanga beo i gcathair na dteangacha. Ach is mó duine anseo le Gaeilge aige nó aici nach dtagann isteach sa ghluaiseacht nó comhluadar seo de dheasca easpa muiníne nó cúthail nó pé mothúcháin inmheánacha a thagann leo ó bhaile maidir leis an teanga. Bíonn sé an-deacair do chuid mhaith Éireannaigh teacht amach as an gcófra agus a admháil (dá gclann agus dá gcairde uilig) "Is breá liom an teanga! Ba mhaith liom í a bheith lárnach i mo shaol! Nach dtuigeann éinne mé?"  In ionad sin cloistear go minic "Yeah, Irish is great - I was no good at it though, I wish I were better - but my cousin is fluent!" nó a leithéid, ach ar ndóigh is cathair mhór í Nua Eabhrac agus spás anseo do gach mac máthar. Tuigimid an Gaeilgeoir bocht sa chófra. Tá fáilte romhat, a chroí. Bhí do leithéid cheana ann - agus beidh do leithéid arís ann.

Bíonn deirí seachtaine na Gaeilge (curtha le chéile ag Daltaí na Gaeilge) ar siúl go rialta sa bhliain ach is minic a bhíonn deireadh seachtaine iomarcach don Ghaeilgeoir drogallach bocht, ar eagla nach mbeadh éalú is dócha, gafa le Gaeilgeoirí, nó ar eagla go mbeadh gramadach á plé ansin ó dhubh go dubh, nó go mbeadh orthu léim trí fháinní órga nó, níos measa fós b’fhéidir, go mbeidh orthu labhairt as Gaeilge! Ach an tslí is fearr an mhéar coise chúthail a chur san uisce domhain seo (gan sciatháin snámha?) ná cúpla uair a chaitheamh le "páirtithe sa dólás" mar nach bhfuil a fhios againn An áit a mbíonn an dólás bíonn an sólás ina aice!  Bíonn ócáidí poiblí a leanann cúpla uair ar siúl i gceantar Nua Eabhac go rialta in Ollscoil Nua Eabhrac (NYU) Greenwich Village NYC, san The Irish Arts Center i lár na cathrach agus sna hionaid cultúrtha eile i Connecticut agus New Jersey.  Tugann tráthnóna na Gaeilge agus laethanta na Gaeilge seans don Gaeilgeoir tostach bualadh le rúnchairde nua le suim sa Ghaeilge; tagann daoine gan focal Ghaeilge, daoine le cúpla focal agus iad le breis agus milliún nó níos mó focal le chéile i gcomhluadar cuideachtúil. Caitear cúpla uair gan stró ag caint agus ag ceol agus ní fada go gcloistear gáire trí mheán an Ghaeilge, rud a chuireann gliondar ar na Gaeilgeoirí atá díreach amuigh.

Bhí tráthnóna na Gaeilge poiblí ar siúl i Glucksman Ireland House, (lár Ionad an léinn Gaelaigh in Ollscoil Nua Eabhrac) le déanaí. Bíonn an ócáid seo ar siúl uair amháin gach téarma le breis agus ceithre bliana anuas. Tá an tigh galánta seo suite in aice le Washington Square Park i Greenwich Village, thíos bhaile i Nua Eabhrac. Tháinig caoga cuairteoir chuig an ócáid ar an Sathairn seo tá cúpla seachtain ó shin. Bhí idir na usual suspects agus dream úr Gaeilgeoir bailithe le chéile an teanga a bhlaiseadh, bhí ranganna ar leibhéil dhifriúla ar siúl agus seans don dream dreas cainte a dhéanamh thar cupáin tae. Thug Eibhlín Walsh agus Ciara Nic Oscair léacht faoina dturas ar bhóthar teangan. Tá an bheirt bhan óg seo i Meiriceá buí le scoláireachtaí Fulbright i mbliana. Is as Muineachán í Ciara agus í lonnaithe in Elms College Massachussetts anois agus is as Béal Feirste í Eibhlín. Oibríonn Eibhlín in Ollscoil Nua Eabhrac, NYC agus Drew University, New Jersey. Labhair an bheirt acu le mór mheas faoin teanga agus go háirithe faoin tábhacht a a ról ina saolta - ní hamháin ó thaobh a chuid oibre mar mhúinteoirí de ach níos tábhachtaí fós, mar chomhartha a bhféiniúlachta féin. Bhí an lucht éisteachta faoi draíocht agus ina lámha ag an mbeirt deisbhéalach seo.
"Níor thuig mo thuismitheoirí go raibh mé i mo Ghaeilgeoir ar dtús," a luaigh Ciara," mar ní raibh a leithéid ariamh ann sa mhuintir s'againne " ach, a lean sí "Tuigeann siad anois mé agus feiceann siad go bhfuil saol iontach agam agus go bhfuilim an sásta ar fad"
  "Bíonn suim agamsa i ngach cultúr" a dúirt Eibhlín, "agus is léir dom go bhfuil teanga fite fuaite i gcultúir iasachta,  mar Ghael tá áthas orm go raibh an seans agam teacht ar an teanga agus mé i mo chailín óg agus ar ndóigh go bhfuil sí beo i mo shaol ó lá go lá ó shin i leith".

Spreag an bheirt bhan lán fuinnimh seo an dream go léir agus ag deireadh an tráthnóna d'imigh gach duine abhaile, nó go dtí an seisiún cheoil seachtainiúil i bpub Lillies, (Union Square, NYC), agus aoibh ana mhaith orthu le fios go mbíonn an ghrian ag taitneamh lasmuigh.

Wednesday, November 07, 2012

Sandy


Ba bhrónach an scéal i Nua Eabhrac agus New Jersey an tseachtain seo chaite de dheasca cuairt Sandy orainn, leanann na droch scéalta an tseachtain seo, agus leanfaidh siad ar aghaidh tamall fada eile déarfainn. Tá cuid againn faoi bhuairt anois, agus scéalta fós ag teacht amach faoi thragóidí a chuir bás ar mórán, idir pháistí óga agus dhaoine fásta. Anois tá ceantair ag iarraidh leanúint, iad a áth thógáil más féidir ach tá ceantair eile ann atá scriosta go deo mar uibheacha briste, ní féidir iad a chur le cheile arís in aon slí. Titeann tubaistí mar seo ar ghuaillí na mbocht; ní bhíonn mórán roghanna gan acmhainní agus bíonn córas tacaíochta riachtanach agus ceart i gcásanna mar seo.

Tuesday, October 23, 2012

Agus mé ag smaoineamh ar cén fáth?

Seo liom arís
ag comhaireamh siollaí;
ag athrá fuaimeanna;
ag figh na bhfocal
le síoda séimh
a bhfuil chomh teann
le ceangal na gcúig gcaol.

Friday, September 21, 2012

Cá háit ar imigh na litreacha uile?


....Agus mé ag súgradh le mo ghuthán cliste nua agus lán sásta leis, rith sé liom nach amháin gur iontach iad na huirlisí atá cruthaithe dúinn ár saolta a chabhrú, ach cad faoi na poill a fhágtar dá barr, nó an poill iad?
Is gnáth córais iad teachtaireachtaí meandair, ephoist, fís-chomhráite agus araile ar ár bhfóin anois, agus muna bhfuil na seirbhísí seo ag gach éinne le fón-phóca faoi láthair ní fada go mbeidh - déarfainn taobh istigh glúin amháin eile. Ach is teagmhálacha gearra agus gearrshaolacha iad de ghnáth nach mbíonn mórán le fáil ó athchuairt orthu. Agus cad a dhéanfaidh na staraithe amach anseo gan cairn mhóra litreach acu ón aois seo?

Bhí Packie ina dhéagóir óg i lár na bhfichidí san aois seo caite in iarthuaisceart Mhaigh Eo, agus é an duine ba shine i gclann aon pháiste dhéag. Chuaigh sé chun oibre lena athair nuair nach raibh sé ach trí bliana déag d'aois, ach, ó tharla go raibh scríobh maith aige óna laethanta gearra scoile d'ainmnigh mar scríbhneoir é ina cheantar beag féin ar thaobh cnoic. Bhíodh an jab aige litreacha a scríobh ó am go ham ar son daoine áirithe na háite nach raibh bua na scríbhneoireachta acu,  ansin bhí air na litreacha a thabhairt chuig oifig a'phoist ar a rothar, faraor b'fhada an turas san dó, dhá mhíle dhéag gach slí nó mar sin de. Ach múineann gá seift agus tar éis tamall gearr chuir Packie féin litir sa phost chuig ard oifig a'phoist i mBaile Átha Cliath agus é ag iarraidh bosca poist dá cheantar. Níor éirigh leis ar dtús, bhí air feachtas a chur ar bun ach sa deireadh thiar thall d'éirigh leis. Cuireadh an bosca uaine ón Saorstát i lár seanbhalla cloiche gar do chrosbhóthar beag ina cheantar féin agus thug na seandaoine áitiúil Packie's box air. Is mó litreacha a cuireadh sa bhosca céanna faoi dhéin Meiriceá, agus déarfainn gur léadh arís is arís eile cuid mhaith acu ar an taobh seo.



Má bhíonn uaigneas orainn an lá atá inniu ann, ní hé an t-uaigneas céanna a chuireann isteach ar an imirceach i bhfad i gcéin i gcomparáid le saolta gan mórán nuachta ón sean fhód fadó.  Is iad forbairtí teileachumarsáide na blianta beaga anuas atá cúis leis an athrú agus ní fhaightear (nó is annamh a fhaightear) litreacha nó grianghraif sa phost níos mó ach oiread. 

In anneoin na buntaísí atá againn anois bíonn sé go deas ar uairibh féachaint i mo bhailiúchán litreach agus cuid acu a athléamh. Ansin tamall a chaitheamh ag taisteal ar bhóthar na smaointe leis an scríbhneoir tríd an dúch a mhaireann mar líne bheatha eadrainn.


Lean Packie mar réiteoir fadhbanna a shaol iomlán, níl fadhb ach a bhfuil réiteach aici a deireadh sé go dearfach agus teacht aniar aige gach fadhb a réiteach i gcaitheamh a shaoil. Do bhíodh gliondar agus iontas air forbairtí nua a fheiscint agus níor chaith sé aga maoithneach riamh ag gearán faoi athruithe an tsaoil, ba chrua an saol fadó. B'fhuath leis aon Stick in the Mud. Bhain sé an-taitneamh as litir phearsanta sa phost i gcónaí agus iad a athléamh - ach déarfainn go mbainfeadh sé an-sult as iFón.

Wednesday, June 27, 2012

Aimsir an Ghrianstad



Faoin am seo den bhliain
tugann an ghrian cuairt ar ais
ar spéirléas mo sheomra folctha.
Bíonn bogha báistí liom
ag tógáil ceatha.