Monday, April 04, 2016

Gradam: Leabhar Taighde na Bliana 2016

An Chomhdháil Mheiriceánach do Léann na hÉireann - Comhdháil Náisiúnta

 

Seo thíos an t-adhmholadh a thug mé ag an gcomhdháil náisiúnta in ollscoil Notre Dame, Dé hAoine seo chaite. Bígí ag léamh a chairde!


"Ar dtús ba mhaith leis an gcoiste Brendan Kane, Ollscoil Connecticut, Caoimhín Scannell, Ollscoil Saint Louis, agus mé féin ár mbuíochas a ghabháil le hÉamonn Wall, Ollamh an Bhéarla ag Ollscoil Missouri as a chuid tacaíochta le hurraíocht a chur ar fáil don gradam bliantúil tábhachtach seo, go dtí 2020.

Tá áthas ar an gcoiste gradam 2016 a bhronnadh ar Chormac Ó Comhraí i mbliana, de bharr a leabhar Sa Bhearna Bhaoil, Gaillimh 1913 -1923, foilsithe ag Cló Iar-Chonnacht (2015). 412 leathanaigh.


Ba thréimhse corraithe na blianta ó 1913 go 1923 do mhuintir na Gaillimhe idir chathair agus chontae. Tharla athruithe ar shaol polaitiúil, eacnamaíoch agus sóisialta an cheantair díreach mar a tharla timpeall na tíre sa thréimhse céanna. Tháinig meath ar an bPáirtí Dúchais agus fágadh spás ansin d’fhorbairt Shinn Féin agus an IRA. Chuir Éirí Amach na Cásca, Cogadh na Saoirse agus Cogadh Cathartha athruithe eile ar an réigiún de réir a chéile. Cíortar sa leabhar seo an tslí ina ndeachaigh na hathruithe seo i bhfeidhm ar mhuintir na Gaillimhe; an dream a thacaigh leo agus iad a chuir ina n-aghaidh agus, cuirtear príomhcharachtair na coimhlintí ar gach taobh inár láthair.


Tharraing an t-údar ar réimse leathan foinsí; leabhair, cáipéisí atá foilsithe agus foinsí neamhfhoilsithe chomh maith, béaloideas agus scéalta príobháideacha a fuair sé trí agallaimh ó bhun go barr an chontae. In ainneoin comhairle a fuair sé d’éirigh go maith leis an ábhar seo a cíoradh le gaolta an dreama a bhí páirteach in imeachtaí na tréimhsí trioblóideacha sin.


Baineann an chéad chuid den leabhair leis an gcomhthéacs agus le hÉirí Amach na Cásca, baineann an tarna chuid leis an réabhlóid pholaitiúil agus le fás Shinn Féin, pléann an tríú cuid le príomhimeachtaí a bhain le Cogadh na Saoirse i nGaillimh agus pléitear an Cogadh Cathartha ag an deireadh.


Ní theipeann an leabhar scéalta na tréimhse seo a thabhairt dúinn díreach ó phobal na Gaillimhe, pé chúlra a bhí acu. Tá fonótaí iontacha ar fáil agus bailiúchán ghrianghraf den scoth sa lár. Scríobh an t-údar ón tús sa Ghaeilge, agus mar a luaigh sé is le muintir dheisceart Chonamara an stair seo, mar sin ba chóir dó an leabhar a bheith scríofa ina dteanga féin, ‘sé sin ár dteanga. Comhghairdeas leat arís a Chormaic. " 

-------------------------------------------------
Mícheál Ó Chonghaile ag ghlacadh an gradam mar ionadaí an údair, Cormac Ó Comhraí
-------------------------------------------------


Hilary Mhic Suibhne
Ionadaí na Gaeilge
An Chomhdháil Mheiriceánach do Léann na hÉireann
American Conference for Irish Studies

Ollscoil Notre Dame
1 Aibreáin 2016

Saturday, September 26, 2015

Báid an Bháis ag Seoltóireacht Arís

Chonaic mé an dealbh seo i músaem an Ghórta Mhóir in Ollscoil Quinnipiac bliain go leith ó shin. Ní cuimhin liom ainm an dealbhóra, b'fhéidir John Behan? ach gheobhaidh mé é agus cuirfidh mé anseo é amach anseo. Nochtann an dealbh an tslí ina gcoimeádtar na glúin trioblóidí a sinsir iontu, fad is ar éigean atá siad ag bogadh ar aghaidh.
Imíonn an t-am ach fágann sé a lorg i slite difriúla. Braitear go gcoimeádann sé ár rúnda ach ní i gcónaí -  ba mhinic a cheaptar nach mbíonn a loirg le feiscint ach muna bhfuil is amhlaidh a bhíonn siad ann, ina mbealaí inmheánacha, mar lorg dóite nó tatú ar chraiceann atá clúdaithe.  Aithnítear é seo - ach ní i gcónaí a thuigtear; is cuid dár n-oidhreacht iad fulaingthe ár sinsir. B'fhearr linn dearmad a dhéanamh, b'fhearr linn gan labhairt fúthu, b'fhearr linn go n-imeoidís san aer. Ach iompaítear linn lorg a streachailte i ngan fhios dúinn féin.

Cloistear scéalta gach ré lá faoi na Siriaigh agus iad ag bogadh ó thuaidh gan faic óna dtír dúchas. Tugtar "imircigh" orthu in ionad "dídeanaithe" faoi mar a tugadh "imircigh" ar na hÉireannaigh i lár an naoú haois déag. Sainmhínítear "dídeanaí" dar liom ná duine a theitheann óna thír féin de dheasca cogaidh, géarleanúna, ocrais nó tubaiste. Bíonn báid an bháis ag seoltóireacht arís.
Nach dídeanaithe iad siúd?



Saturday, September 19, 2015

Google Anseo, Google Ansin

Táim ag éirí míshásta le Google: Google anseo, Google ansin. Google gach áit. Fiú an suíomh seo - is le Google an comhlacht Blogspot le tamaillín anois, rinneadar iarracht Blogspot agus Google + a chur le chéile agus thit an tóin as an tsaoil, i mo chás ar aon nós, agus feicim go bhfuil scríbhneoirí eile a bhí ar Blogspot tar éis éirí as de dheasca na deacrachtaí go léir. Bhí sé beagnach dodhéanta domsa nóta a chur suas ar an mblag seo le breis agus bliain anuas! Bhí fadhbanna agam ann le síniú isteach i gcónaí agus nuair a bhí na fadhbanna sin réitithe agam ansin chaill mé teagmháil le cairde trí Google Voice, agus bhí Google Hangouts trína chéile ...osna....Bhí an tsá gránach agam de! Tarlaíonn cac mar seo go minic nuair a bhíonn comhlachtaí móra i gcónaí ag iarraidh cumaisc a dhéanamh le bogearraí ó fhoinsí éagsúla. 
Tá athruithe le déanamh agam anseo, smaointí nua agam faoin suíomh seo.....agus beidh mé sásta le Google arís nuair a bheidh gach rud i bhfeidhm i gceart arís, déarfainn. An éiríonn aon duine eile bréan agus leamh de na comhlachtaí móra?

Monday, April 13, 2015

Fáilte ar ais a chara dhil.


Tháinig an ghrian thar n-ais go Nua Eabhrac inné tar éis saoire rófhada sa leathchruinne ó dheas. Chaitheas leath an lae taobh amuigh agus í ag spalpadh anuas orm. Is iontach í a bhraistint inár dtimpeallacht arís, tá sí cúthail fós áfach agus mar sin is aoibhinn linn í ag an am seo den bhliain. Rinne mé leath iarracht obair ghairdín a dhéanamh ach theip orm, ní raibh mo chroí san obair - ba chuma liom duilleoga briosca agus fuílleach phlanda an tsamhraidh seo chaite anseo is ansiúd, glanfaidh mé amach iad lá éigin!  Scaoil mé amach an fraoch amháin a bhí faoi charn duilleog agus tháinig na beacha gan mhoill. (Féach thuas) Anois níl le déanamh ach an tEarrach a cheiliúradh -Súp a bhaint as an ngrian agus as saoirse na méar-chosa atá bánlag ó bheith i ngéibheann na stocaí le tamall fada. 

Wednesday, February 04, 2015

Timpistí agus Luach Ama

Bhí timpiste uafásach ar mo líne thraenach aréir. Tá crosbhóthar ag an bpointe sin i Valhalla, NY, idir an t-iarnród agus gnáth-bhóthar, agus bhí gluaisteáin ar an líne ag iarraidh dul trasna an iarnróid. Ní fheadar cad a tharla go beacht go fóill, ach is cosúil go raibh na geataí thíos -  taobh thiar agus os comhair an ghluaisteáin sin, agus é gafa ar an líne. Tháinig an traein ar luas seasca míle an uair.

Tá an scéal amuigh anois go raibh an tiománaí ghluaisteáin ag iarraidh dul trasna an iarnróid go tapaigh nuair a bhí na soilse gealánacha ag obair - díreach roimh ísliú na geataí, ach níor éirigh léi.

Fuair sise agus seisear sa chéad charr bás. Bíonn breis agus 600 ar an traein sin.

Is minic a chuireann daoine brú orthu féin ag an am sin den lá sa bhuaic-uaireanta, bíonn gach éinne ag iarraidh nóiméad nó dhó a ghearradh ón turas abhaile i slite difriúla - nóiméad eile sa bhaile b'fhéidir atá uathu - nóiméad níos fearr ná nóiméad nó dhó eile ar an turas chuig a gceann scríbe?

Bhínn ar an traein ag an am sin go rialta agus bhínn sa chéad charr i gcónaí - go dtí le déanaí. Ach an seimeastar seo athraíodh m'uaireanta oibre - mar sin ní raibh mé ar an traein aréir. D'imigh mé liom ón oifig níos luaithe sa lá agus bhíos i dtraein eile ar an líne céanna - sa chéad charr mar is gnách dom.

Ritheann sé liom arís ar maidin nár cheart dúinn an saol a ghearradh mar sin; idir amanna tábhachtacha agus amanna gan mhaitheas, mar shampla turais sa bhuaic-uaireanta. Níl dul astu anois is arís, saol amháin atá ann.

Sunday, December 14, 2014

I ndilchuimhne ar 20 páiste idir 5 agus 6 bliana d'aois a fuair bás: 14 Nollaig, 2012


Sléacht na Soineantachta

Brionglóid:

Feicim iad faoi ghealsholas na maidine.

‘S iad dreapadóireacht anuas
Céimeanna arda óna mbus mór buí
Ar chosa beaga tanaí.

Málaí ollmhóra ar a ndromanna caola;
Bándearg cuid acu, dearg agus dúghorm cuid eile,
Maisithe le capaillíní ‘s laochra an lae.
Gan mórán iontu ach cóip leabhar,
Leabhairín léitheoireachta,
Bosca lóin agus pinn ildathacha.

Ansin iad ag rith isteach,
Nuair nach gceadaítear rith.
Gáirí agus cabaireacht le cloisint,
Aghaidheanna beaga nite.
Fiacla diúile
Miongháirí mantacha.
Gealfhiachlach
Gealgháireach.

Réidh le Síog na Fiacaile.
Réidh le Daidí na Nollag.
Réidh le gnáth lá eile.



 

Friday, September 19, 2014

Ainm Eile ar Náisiúnachas

Is mó a chloistear le déanaí faoi deireadh náisiúnachais, gur bhain an coincheap sin leis an naoú haois déag ar an gcéad dul síos, go nóisean seanfhaiseanta é, agus níos tábhachtaí fós ná go gcothaíonn sé easaontas agus achrann idir pobail. Táimid thar náisiúnachas is cosúil.
Ní bhaineann féiniúlacht le náisiúnachas níos mó ach an oiread, ach le cultúr amháin. Téann féiniúlacht agus cultúr le chéile agus ba cheart náisiúnachais a fhágáil taobh amuigh. Tá tírghrá ceart go leor áfach -  chomh fada nach bhfuil puinn náisiúnachais ann!!
Ní fheadar a dtagann náisiúnachas as neamhionannas agus leithcheala nó as a mhalairt; ach cinnte téarma atá ann a cheanglaíonn daoine le chéile in áit áirithe nó ar son áite áirithe, téarma a chothaíonn mothúcháin láidre agus doimhneacha.
Bíonn féiniúlacht agus cultúr bunaithe ar an saol a roinnt in áit áirithe nó ar ndóigh ar an saol a roinnt le daoine áirithe; meonta atá iontu a cheanglaíonn dreamanna le chéile. An é go bhfuil an focal "Náisiúnachas" in-ghlactha anois mar fhréamh ar chúrsaí agus gluaiseachtaí pholaitíochta, agus go nglactar le córas cónaidhmeachta nó feidearálachas mar chóras comhaimseartha? An leanfaidh náisiúnachas faoi thalamh mar sin - ní imíonn mothúcháin faoi thalamh fiú muna bhfuil focal ceart ann iad a chur in iúl, fíric atá le feiscint timpeall na cruinne.

Friday, May 23, 2014

Injustice for the sake of the Law

 
ciontach1, m. (gs. & npl. -aigh, gpl. ~). Offender, transgressor; guilty person. Cion an chiontaigh ar an neamhchiontach, the innocent suffers for the crimes of the wicked. Ó Dónaill, 1977


In a leabhar On Reason: Rationality in a World of Cultural Conflict and Racism luann Emmanuel Chukwudi Eze coincheap an mhaithiúnais ar son an daonlathais, go háirithe i réiteach coinbhleachta ón dara cogadh domhanda i leith, éagóir ar son an dlí. Tugann sé samplaí ó chogaidh difriúla agus na réitigh a baineadh leo le babhta idirbheartaíochta. Fadhbanna crua le réiteach i ngach cás acu, cuid acu fiú dodhéanta a réiteach. Pléann sé an córas cine dheilte san Afraic Theas mar shampla, agus coipigh cogaí ón Ghearmáin tar éis an chogaidh. Osclaíonn sé an sean cheist, an bhfuil maithiúnas ná pardún ar son caidreamh idirnáisiúnta ceart nó coir? agus cad é tionchar chóras mhaithiúnais ar an té a bhí faoi mhursantacht duine, dream nó réim?

Bhí scéal Jean McConville, a dúnmharaíodh i 1972, ar leathanach tosaigh an New York Times inné. Where‘Say Nothing’ Is Gospel, I.R.A. Victim’s Daughter Is Talkin. Fágadh a dúnmharú deichniúr idir 6 agus 16 ina ndílleachtaí agus ina mbalbháin de dheasca faitíos agus bitheagla. Deir iníon an íobartaigh, Helen, 56 anois, gur lean an polasaí maidir le bulaíocht agus ciapadh ar aghaidh orthu sa bhaile i mBéal Feirste, fad is a bhí a fhios ag cách sa cheantar beag inar mhaireadar cérbh iad na dúnmharfóirí. Anois daichead bliain dár gcionn tá sí bréan de, agus ní féidir léi a bheith  ciúin níos mó. An labhraíonn sí ar son daoine fuadaithe timpeall an domhain? 

Cén cineál duine a mharaigh an bhean seo agus cé hiad a bhí leis nó léi? Cé mhéad atá ciontach? Cúigear? Deichniúr? Níos mó? An dtuigeann siad nach rabhadar ach mar Dhúchrónaigh an droch lá sin daichead bliain ó shin? An bhfuil sé ceart nó coir go bhfuil polasaí i réim ó shin atá caoch ar an dúnmharú seo óir go mbeadh sé ródheacair, nó róchasta b’fhéidir, daoine a fháil ciontach – agus go mbeadh ciúnas ní ba fhusa go dtí go mbeadh an clár dúnta ar an té a scaoil léi?

Wednesday, April 30, 2014

Peann lándúch agam ach gob!


Is balbhán mé le déanaí!
Bhuel, ní féidir a rá go bhfuilim im fhíor-bhalbhán ach níor scríobh mé anseo le tamall anuas.
D'imigh an t-am isteach níos tapúla le déanaí ba chúis leis! - Amaideach, tá a fhios againn nach imíonn an t-am isteach níos tapúla!
Ní hé nach rabhas ag smaoineamh! Bíonn an iomarca smaointe ag rith tríom ó lá go lá ach cad é an bac seo a bhíonn sa dtreo?
Colaistéaról an scríbhneora - Conas é a ghlanadh amach as na féitheacha?
- Cosc ar an snámh an bhrachta. - Díomá, brón nó áthas, aoibhneas, gliondar, lúcháir nó, faraor níos measa, gnóthaí an tsaoil, agus.....leisce.
Ach saol iontach suimiúil gnóthach ríméadach!
Peann lándúch agam ach gob!

Wednesday, January 15, 2014

Cuaifeach Fuatha ag Éirí



Blianta ó shin bhíodh an nós agam cúpla focal a scríobh faoi na leabhair a bhíos ag léamh, ansin d'éirigh mé as an nós, ní fheadar cén fáth, anois seo liom thar n-ais ag roinnt mo thuairim faoi leabhar.  Mhol cara liom an ceann seo díreach roimh na Nollag agus tá áthas orm gur léigh mé é.

Chríochnaigh mé The Invisible Bridge (Vintage Contemporaries)  le Julie Orringer an tseachtain seo caite, leabhar a bhí i gcomhluadar liom ar feadh coicíse. Osclaíonn imeachtaí an scéil seo i Budapest i 1939, áit a bhfuil an príomh charachtar, Andras ina chónaí. Is Giúdach óg é Andras, 22 bliana d'aois ag tús an scéil, agus é ar tí an chéad chéim a ghlacadh mar fhear fásta. Ba mhaith leis a bheith ina ailtire, ach tá air bogadh go coláiste i bPáras de dheasca fríth Ghiúdachas ina thír féin. Cuireadh tús le cosc ar oideachas ar an tríú leibhéal do na Giúdaigh timpeall an ama seo, agus fad is a bhíonn Andras ag iarraidh a shaol a eagrú i bPáras feictear saolta a threibh trasna na hEorpa ag titim ina phraiseach agus cearta sibhialta bainte uatha i ngach gné dá saolta de réir a cheile. Cailleann Andras, a chlann agus a chairde smacht ar gach a bhfuil acu, go dtí go bhfuil an rud deireanach, a ndóchas féin, bainte uathu. Cheapas go raibh scil nach beag ag an údar seo carachtair réalaíocha a chruthú, bhíodar dóchasach agus iad óg, ag baint súp as an saol, ag titim i ngrá agus cinnte go mbeadh gach rud níos fearr sa todhchaí. Bhí an t-ádh dearg air cuid acu agus mí-ádh air cuid eile. Ach rud amháin a bhí acu go léir ná nár thuigeadar an fuath agus an ghráin a bhí dírithe orthu.

(Ní nach ionadh.
Sin rud nach dtuigim féin.
An tUileloscadh?)

Is é seo an chéad úrscéal foilsithe ag Julie Orringer agus anois is arís, go mór mhór sa tarna leath, cheapfá gur sobal-dhráma a bhí ann leis an méad comhtharlaithe agus an nós teacht ar tarrthálaithe ar an nóiméad práinneach, ach chomh luath agus a bheadh smaoineamh mar sin agam d'éirigh mé as de bharr imeacht éigin stairiúil fite go dlúth sa scéal. Is leabhar fada go leor é, ní fheadar cé mhéad leathanach atá ann mar léigh mé ar mo Kindle é, ach bíonn an t-am ag an léitheoir aithne mhaith a chur ar na carachtair go léir, agus as sin a gcinntí a thuiscint san atmaisféar tragóideach ina rabhadar.
Braithimid an cuaifeach fuatha ag éirí níos láidre agus sinn agus iad éagumasach roimhe. Cé go bhfuil leabhair go leor leite agam faoin dara cogadh domhanda ní cuimhin liom ceann lonnaithe san Ungáir, agus go dtí seo caithfidh mé a admháil nach raibh mórán eolais agam faoi cúrsaí pholaitíochta sa tír sin thar na blianta dorcha san 1939 - 1945 ach an oiread. Is leabhar ficsean é The Invisible Bridge ach tá sé bunaithe ar scéalta shean tuismitheoirí an údair, agus is léir gur dhein sí taighde domhain ar an ábhar mar cíorann sí gach gné den scéal san Ungáir agus sa bhFrainc ó thaobh staire agus suíomh de.
Tá scéalta brónacha bunaithe na cogaidh dhomhanda mar seo againn cheana féin ar ndóigh, ach fós féin is fiú cuairt a thabhairt ar an ábhar arís is arís eile, dar liom, ní bheadh sé rómhaith dearúd a dhéanamh ar an tréimhse sin riamh. 

Tuesday, December 31, 2013

Tús Nua Gach Deireadh


Bliain eile ag imeacht, seans ag gach éinne machnamh a dhéanamh ar gach ar baineadh (nó gach nár baineadh) amach le dhá mhí dhéag anuas - Cad faoi rúin na bliana seo caite? An gcuimhníonn duine ar bith fúthu nó an mbíonn siad imithe leis an ngaoth roimh deireadh mí Feabhra!!  Nósanna an gheimhridh atá iontu siúd, cuireann siad le dóchas na hathbhliana go dtí go dtagann teas na gréine thar n-ais. Bíonn rún nó dhó agamsa gach bliain - agus uaireanta ag tús gach mí  - agus beagnach gach maidin Dé Luan! (Ní rómhinic nach mbíonn liosta an lae agam chomh maith! )
An éirim gach rud a dhéanamh? Braitheann sé uaireanta ar an tábhacht choibhneasta idir eadraibh, agus má theipim - nach mbíonn lá eile ag an bPaorach i gcónaí? Fiú mar Lá an Luain a bhíonn i gceist.

Áthbhliain faoi shéan is faoi mhaise daoibh.

Monday, October 14, 2013

Ag Toraíocht



Údar

Is é a dúirt an t-údar seo
Ná scríobhfadh focal go
mBeadh Gaeilge ar a thoil aige.

Do chaith sé a óige mhoch,
Is meán a aoise mach,
Is deireadh a laethanta,
Ag tóraíocht Gaolainne.

Ansan fuair bás de gheit,
Díreach is í aige.



Séan Ó Ríordáin
Tar Éis mo Bháis (1978)

agus a shaothar go léir, Eireaball Spideoige (1952) Brosna (1964) agus Tar éis mo Bháis (1978) le chéile i mbailiúchán le réamhrá iontach ó Shéan Ó Coileáin.  Na Dánta (2011)  (Kindle ar Amazon)

Foilsithe ag Cló Iar Chonnacht, Indreabhán, Co na Gaillimhe. Éire. www.cic.ie




Wednesday, September 11, 2013

Na Rúisigh mar Shlánaitheoirí ?

Cinnte tá an t-uachtarán idir dhá thine Bhealtaine - is trua a rá, ach is cosúil go bhfuil an locht go hiomlán ar féin agus ar a chomhairleoirí. Tá cuma ar an scéal anois go bhfuil fórsaí ag súgradh leis agus ag baint úsáid as saolta ghnáthphobail Siria mar chipíní phócair sa chluiche tragóideach seo.

Fuair sé an Nobel Peace Prize agus seo anois é ar tí tús a chur le cogadh úr? Tá a Approval Rating  tar éis titim ó 49% go 33% de dheasca cúrsaí iasachta (seo le feiscint ar suíomh Pew Research) Ceapann 70% sa tír seo nach bhfuil cinneadh maith le déanamh os rud é go bhfuil cúrsaí pholaitíochta chomh casta sa Mheán Oirthear agus, in ainneoin aon cuspóir uasal a bheadh aige gur minic a dhéanann cinntí Mheiriceá (i dtíortha iasachta, go háirithe sa Mheán Oirthear) níos mó damáiste ná maitheas sa deireadh thiar thall.

Má théann sé ar aghaidh le plean na seachtaine seo chaite íocfaidh sé go mór as anseo sa SAM, muna dtéann sé ar aghaidh íocfaidh sé go mór as sa Mheán Oirthear, go háirithe san Iosrael (agus cad faoi na comhlachtaí uile sa tír seo a dhéanann gléasanna troda! ag iarraidh teacht ar margadh nua?)
Cé leis na lámha atá ag tarraingt na sreangán faoi láthair? Nach trua an scéal dó? An iad na Rúisigh a bheidh ina shlánaitheoir sa deireadh agus an fócas a bhaint de?

Níl ann ach dhá thuairim, taobh thiar nó in aghaidh beart a dhéanamh sa Mheán Oirthear. Tá sé soiléir go bhfuil lucht Mheiriceá i gcoinne tús a chur le cogadh eile ansin nó in áit ar bith eile. Tá an Mheán Oirthear ródheacair a thuiscint, bíonn trioblóidí ar siúl ansin i gcónaí, cén maitheas do Mheiriceá dul isteach ann chun iarracht a bhaint as trioblóidí dothuigthe a réiteach?

Is deacair é an ábhar seo a sheachaint i gnáthchaint faoi láthair, níl aithne agamsa ar duine ar bith atá thaobh thiar air strikes a chur chuig Siria, ní hé sin le rá go bhfuil gach éinne in aghaidh rud éigin a dhéanamh chun stop a chur ar rialtas Bashar al-Assad agus an drochchóras ata ar siúl aige. Ach cad in Éireann gur féidir le Meiriceá a dhéanamh gan níos mó trioblóid a thosnú?  Tá an United Nations ann (agus nach bhfuil Cúirt an Hague ann) an féidir leo a ladhracha agus a lámha a chur isteach? An bhfuil siad rómhall?  An féidir cabhair a thabhairt do na dídeanaithe?
Fadhb eile ná níl an tuairim amuigh go bhfuil na reibiliúnaigh féin rómhaith, ní lucht aontaithe iadsan agus bíonn daoine amhrasach fúthu chomh maith.

Ní leor sin,  tá lucht Mheiriceá bréan ó féachaint ar saighdeoirí óga ag imeacht chuig tíortha iasachta agus ansin ag teacht abhaile gortaithe go dona, nó níos measa - i leapacha caola a mbásanna.  (gan tracht ar costas mhíleata i gcónaí ag fás, fad is abhíonn daoine bochta i ngach cúinne den tír seo ag iarraidh maireachtáil ar pinginí agus cabhair ón stát.)

Tháinig figiúirí amach thar an deireadh seachtaine seo chaite,  (Pew Research) agus deirtear ansin go bhfuil 63% in aghaidh air strikes. (seachtain ó shin do bhí 48% ina aghaidh) Ceapann 75% anois go mbeidh cúrsaí níos measa má théann rialtas Mheiriceá ar aghaidh le gníomh mar seo.

Cinnte is droch rud é ionsaí ceimic ach nach droch rud é aon uirlisí ionsaithe? Tá sé dochreidte amach is amach a rá go bhfuil traditional weapons ceart go leor ach nach bhfuil cothrom na féinne in ionsaí cheimic? Ní thuigim raiméis mar seo --- Má úsáideann Bashar al- Assad aon gléas troda chun lucht a tíre féinig a mharú nach drochghníom é sin??  ní fheadar cén fáth go bhfuil an bhéim ar ionsaithe ceimiceacha amháin nuair a bhíonn sé ag cur brú ar gnáth daoine a tíre i slite difriúla ó tús na bliana dhá mhíle anuas agus tá sé ráite chomh maith go bhfuil breis agus céad míle míle curtha chun bháis aige i slite difriúla - is gealt nimhe é gan dabht.

Smaoineamh eile ná nach gcreideann an chuid is mó anseo go bhfuil Meiriceá féin i mbaol ón ngealt seo, ní bhíonn sé ag bagairt go díreach ar an tír seo, mar sin tuige go mbeadh ar Mheiriceá an trioblóid seo a réiteach. Níl cuspóir an gnímh seo le feiscint, má tá cad é? Deireadh le rialtas Al Assad b'fhéidir? Agus cad ansin? An mbeidh na reibiliúnaigh ag teacht i réim ina dhiaidh? An féidir a bheith muiníneach astú?  An mbeidh siadsan trioblóideach amach anseo?  An bhfuil cuid acu siúd fríth Mheiriceá?  An mbeidh ar Mheiriceá fanacht sa tír sin agus tús a chur le rialtas eile? Agus mar tharlaíonn é sin cén Exit Strategy a bheith ag Meiriceá ann?
Osclaíonn é seo bosca Pandora eile sa Mheán Oirthear. 



Thursday, April 18, 2013

An Teanga Lasmuigh (den seomra ranga)



Bhí an Dr. Conchúr Ó Giollagáin anseo i NYC le déanaí agus thug sé léacht i nGaeilge oíche amháin buí le Institiúid an Léinn Ghael-Mheiriceánaigh i CUNY, le tacaíocht ón Roinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltacht, ón gCrannchur Náisiúnta agus ón gCoimisiún Fulbright. Ba é teideal a léachta ná "An Dóchas agus an Dúshlán i bhféiniúlacht teanga na hÉireann: Claochluithe cultúrtha sa ré iarchoilíneach?" Teideal fada go leor agus ábhar casta leis, a cheapas nuair a léigh mé é. Is é an cuspóir atá aige ina chuid taighde le fada anuas ná féachaint ar na hathruithe a tháinig ar aidhmeanna na hathbheochana ó thús athnuachan na Gaeilge. An oíche seo bhí sé ag iarraidh na hathruithe sin a mhíniú dúinn le cabhair ó fhíricí a bhí bailithe aige go háirithe sna Gaeltachtaí mar aon leis a thuairimí féin maidir le cinniúint na nGael. Tagann ceisteanna aníos dar leis, an ceann is mó is dócha ná an mbaineann réalaíoch le dearcaí oifigiúla sa stát ar ard aidhmeanna teangan? (Ar bhain riamh?) agus cad iad na hathruithe atá le feiscint sa mheon oifigiúla ar an teanga.  Cad é ról na nGaeltachtaí mar fhoinsí an teanga fad is atá daonra na tíre ag bogadh gan stad chuig na cathracha móra agus thar lear?

Athraíonn gach uile rud le himeacht ama, teangacha san áireamh.  Ba i gcroí gluaiseacht an neamhspleáchais a bhí an teanga Gaeilge i ré mhór idéalaíoch ag deireadh an naoú haois déag. Bhí sí fite fuaite san idé-eolaíocht agus fealsúnacht na gluaiseachta. Ach in ainneoin súilíocht agus dóchas in aon ábhar ar domhan tagann réalaíoch san áireamh i gcónaí - de ghnáth i bhfoirm cúrsaí eacnamaíochta - agus fágtar an cheist arís i lámha na ndíograiseoirí fad is atá an domhan mór ag plé le cúrsaí maireachtála. An cuma teanga mura bhfuil bia ar an mbord os chomhair pháistí na tíre? Dá mbeifeá in ann teacht ar slite maireachtála agus an Ghaeilge an príomh teanga in úsáid iontu bheadh fíor athbheochan ar siúl, go dtí sin beidh an teanga mar chaitheamh aimsire ag an gcuid is mó dá cainteoirí, agus is dócha í ag éirí níos laige ó ghlúin go glúin. In ainneoin gach a bhfuil déanta ar son na cúise bíonn an cuid is mó poist fós le fáil ag teagasc sna scoileanna éagsúla, bíonn an chuid is mó foilsitheoireachta bunaithe ar éileamh leabhar scoile.
Cinnte bíonn poist sna meán cumarsáide ach ní leor sin ar chor ar bith - ar ndóigh bíonn poist sa státseirbhís mar is eol dúinn, ach cá bhfuil na poist don dream óg atá ag baint a gcéimeanna amach sa Ghaeilge le deich mbliana anuas? Téann cuid acu ar scoláireachtaí Fulbright ar feadh bliana má éiríonn leo ceann a fháil, faigheann cuid acu poist mar aistritheoirí agus is dócha go dtéann an chuid atá fágtha le teagasc más féidir leo. Sin mar a bhí, sin mar atá, agus amach anseo? Cá bhfios.

Rud amháin atá fíor, níl mórán poist do dhaoine óga in Éirinn faoi láthair seachas in innealtóireacht, tá easpa innealtóirí ann  - ní dóigh liom go bhfuil aon chosc ar innealtóirí an Ghaeilge a labhairt más maith leo.

Friday, February 22, 2013

Lean an t-Airgead


Cuireann an scannal bia is déanaí déistin orm, ach bíonn sé greannmhar chomh maith ar slite, féachaint ar na fógraí grinn ar Facebook agus Twitter srl ach i ndáiríre níl i gceist anseo ach sampla eile don saint a dtagann aníos arís is arís eile sa saol atá inniu ann - b'fhéidir go bhfuil samplaí le feiscint i gcúrsaí an tsaoil ón tús báire! 
Ní fheadar.

Má bhíonn seans teacht ar saibhreas in aon slí agus brabús breise a bhailiú, isteach sa seans le gach éinne de réir dealramh. Is cosúil go bhfuil saint chun airgid nádúrtha anois gan fiú catsúil a thabhairt ar thorthaí na sainte céanna. Lean an t-airgead agus gheofar an fhírinne. 
Is cuimhin liom laethanta "The Beef Tribunal"